[LoiDang]

Cổng đền - Ảnh: Hoàng Chí Hùng

Đền ở thị trấn Dương Đông, huyện Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang, thờ thần nữ Kim Giao - người được xem là có công khai phá đảo. Hiện nay, huyện Phú Quốc có hai ngôi đền thờ bà, một ở xã Cửa Cạn, gọi là Dinh Bà Trong, một ở thị trấn Dương Đông, gọi là Dinh Bà Ngoài. Trước kia Dinh làm bằng cột trai, mái tranh vách ván rộng lớn. Do thời gian và chiến tranh tàn phá, dinh được trùng tu và tái tạo nhiều lần, nay được xây mới bằng tường vôi, mái ngói khang trang. Hằng năm, dân chúng tổ chức cúng tế bà vào ngày rằm tháng 1 âm lịch.

Theo lời kể của người dân nơi đây, bà Kim Giao thuộc dòng dõi vua chúa Cao Miên, do bị lật đổ nên bà đã trốn sang đây để sinh sống. Bà mang theo đàn trâu. Tại đây, bà thiết lập một đồng cỏ rộng lớn cho đàn trâu, đưa người đi quan sát đất đai khắp nơi, tìm chỗ thuận tiện canh tác, tuyển mộ người dân trên bờ biển và tiến hành khai khẩn trồng trọt. Nhưng việc canh tác không thành công, khi sắp qua đời bà hợp toàn thể gia đình và tùy từng loại chia tất cả những gì bà có cho họ, khuyến khích họ ở lại đảo với điều kiện: thôi không làm ruộng nữa và thả hết đàn trâu khi Bà qua đời. Những nghười kế nghiệp nể lời bà thả đàn trâu đi và không trồng lúa nữa, họ lập vườn, đánh cá. Đàn trâu được thả sau này sinh sản rất đông, cách đây gần nửa thế kỷ có người còn thấy đàn trâu này, ngày nay thì không còn nữa. Có thuyết nói bà chết ở Cửa Cạn, sau đó vua Cao Miên cho đem hài cốt về cố quốc. Một thuyết khác lại cho rằng bà chết ở Hòn Phú Dự. Lại có thuyết nữa cho rằng, khi dòng họ bà khôi phục lại đế nghiệp, bà trở về Cao Miên.

Ngày nay, những vết tích khai khẩn của bà vẫn còn, đó là cánh đồng trồng lúa, mà dân địa phương gọi là đồng Bà. Trên đồng còn nhiều cột cây trai, vết tích cổng chuồng trâu thuở nọ. Dọc theo sông Cửa Cạn còn một vũng nước sâu gọi là búng Dinh Bà. Tương truyền, đây là nơi bà lập dinh trại ngày xưa. Truyền thuyết dân gian kể rằng, bà đã từng cưu mang Nguyễn Ánh trong những ngày lưu lạc trên đảo. Người dân Phú Quốc rất tôn kính bà, coi bà như người tiên phong khai phá đảo, tôn bà là Thủy Long Thánh Mẫu